Bonte Geiten

Bonte geit zeldzaam ras 2016

Bont uiterlijk, bont karakter

De Bonte geit wordt sinds een jaar of vijf als zeldzaam bestempeld door de Stichting Zeldzame Huisdierrassen (SZH).

En dit jaar, 2016, heeft de SZH de Bonte geit zelfs tot ‘Zeldzaam ras van het jaar’ verkozen. Geitenhouderij sprak hierover met een aantal fervente Bontfokkers.

Johan en Pieteke Holtrop zijn een van de weinige stamboek-Bontfokkers die de dieren bedrijfsmatig houden. Het echtpaar melkt in het Friese Bornwird zo’n 300 geiten, waarvan ongeveer tweederde Bont is en de rest Wit.
In de jaren tachtig heeft het echtpaar het bedrijf gestart, toen al met Bonte dieren. “Ik vind die tekening op een geit mooi. En ook het karakter spreekt me aan. Als er gedoe of herrie is in de stal, is het 99 procent van de gevallen een Bonte. Ze hebben gewoon iets”, vertelt Holtrop over zijn voorliefde voor Bont.
Holtrop is ergens in de jaren negentig betrokken geraakt bij de Fokcommissie Nederlandse Bonte geit van de NOG. Al een aantal jaren is hij voorzitter.

Ook in Winterswijk worden Bonte geiten bedrijfsmatig gehouden. De kudde van ongeveer honderd geiten van Bert en Ellen Kots bestaat voornamelijk uit Bonte geiten en van hun melk maakt Bert harde en zachte kaas en geitenkwark.
“Bonte geiten horen bij Nederland, vind ik. Kijk maar eens op het leesplankje”, zegt Ellen. “En ze zijn ook gewoon zo leuk. Ik vergelijk ze weleens met de teckel of een shetlander. Supereigenwijs. Ik lach regelmatig smakelijk om iets wat ze hebben uitgevreten.”

Ook bij Martijn van Leeuwen in Boven-Leeuwen zorgen de Bonte geiten voor de meeste rumoer. Vader Piet heeft een handvol Toggenburgers en die lopen samen met de ongeveer 25 Bonte van Martijn in een grote groep.
“Het leuke aan de Bonte geit is het karakter; ze zijn altijd wakker en ze laten je weten dat ze er zijn”, vindt Van Leeuwen.
Hoewel de tekening van een Bonte hem niet uitmaakt, is het wel een extra gok bij het fokken. “De juiste genen bij elkaar zoeken is een ding, een juiste tekening is een tweede.”
Als schoonheidsfout in de tekening van de Bonte worden gezien: schimmeloren en schimmeltekening (witte haren in de gekleurde delen), driekleur en onscherpe overgangen tussen de kleuren.

Henk Dominé uit Nunspeet fokt sinds 1987 Bonte stamboekgeiten en heeft sinds najaar 2015 samen met zijn vrouw Adriana een erkend fokcentrum voor Bonte geiten.
Zijn vader had zwartbonte stamboekkoeien, dus wilde Henk zwartbonte stamboekgeiten. En zo geschiedde. Op dit moment staan er acht oudere geiten en drie jaarlingen op stal.


Het Bonte ras kreeg in de loop der jaren de overhand in de stal van Johan en Pieteke Holtrop.	Ze hebben gewoon iets, die Bonten.	De familie Dominé met Esther 122 van Domsta (AV86).

Combinatie productie en exterieur
De Bonte dieren in Bornwird mogen qua productie niet onder doen voor de Witte, anders moeten ze het bedrijf verlaten.
Dat voorheen de verhouding in de stal eenderde Bont was en tweederde Wit, en nu dus andersom, zegt wel iets over de ontwikkeling in productie van de Bonten bij de familie Holtrop. Toch blijkt het lastig om een goede productie en een goed exterieur te combineren.
Het beste fokresultaat van Holtrop van Melkema’s Bontje 4, die als lam kampioen werd op de provinciale keuring in 1993. Als jaarling herhaalde ze dat kunstje en ook als oude geit werd ze tot beste gekroond. “Dat is een unicum. Bontje 4 was een luxe lam, melktypisch ook. Maar er kwam niet veel melk uit, helaas”.
Belangrijk aandachtspunt volgens Holtrop is daarom duurzaamheid. “Met mijn dieren ga ik niet op het randje zitten. De gemiddelde leeftijd hier in de stal is vijf jaar, veel dieren worden wel zeven en er zijn uitschieters die tien jaar worden.”

Dominé herkent dit. Met zijn dieren bezoekt hij heel wat keuringen in den lande. “Soms krijg ik op keuringen te horen dat de uiers wat beter ontwikkeld zouden kunnen zijn. Daar ben ik het niet meteen mee eens want ik weet dat de dieren wel goed geven. De dagproductie ligt in onze stal op 3,6 liter per geit. Je kunt niet altijd aan de buitenkant zien dat het goede producentes zijn. En andersom geldt het ook: een geit kan als melkrijk omschreven worden, maar dat betekent nog niet dat ze goed geeft.”
Ook Dominé streeft duurzaamheid na. “De geit moet in proportie blijven. We kunnen wel 1.500 liter willen hebben, maar de basis moet goed blijven. Ik zie ook liever dat een geit zich door de jaren heen ontwikkelt.”
De topper van Dominé is Esther 9 van Domsta (samen met broer Klaas gefokt). Zij was de tweede Bonte geit die 10.000 kg melk gaf, en Stergeit. “Ook haar ontwikkeling verliep zoals ik dat graag zie: ze groeide gestaag van 83 naar 86 tot 89 punten.”
Op dit moment is Dominé fier met de jaarling Gerda 225 van de Glindehof. (AV en uier 89 punten, ontwikkeling en type 90, benen 87.)

Natuurlijk heeft ook Van Leeuwen zijn voorkeursgeiten. “En ja, daar hoort ook de landelijk kampioen Bont van 2015 bij: Zwaanheuvel Marielle 15.” Zij kreeg het volgende opnamerapport: AV 85, Type 87, Ontwikkeling 87, Beenwerk 82, Uier 84. “Opgenomen aan het begin van het seizoen toen ze nog niet optimaal was, ze groeide naar de Nationale keuring toe”, aldus Van Leeuwen.
Dat ze een lieveling is van Van Leeuwen is overigens niet alleen om die prestatie, maar ook vanwege haar karakter. “Ze komt meteen naar me toe als ik de deur van de stal opendoe. Met geiten kun je een band opbouwen en dat vind ik mooi.”
De geiten van Van Leeuwen produceren gemiddeld 3,5 liter melk per dag. De dieren hebben hoogte- en lengtemaat.


Gerda 225 van de Glindehof	Zwaanheuvel Marielle 15

Zeldzaam of een kleine vijver?
Als je een kijkje neemt in de stal van Johan en Pieteke of bij Bert en Ellen geloof je niet meteen dat Bonte geiten zeldzaam zijn. Zo’n flink aantal bij elkaar doet je niet vermoeden dat het ras, zoals de SZH zegt, in gevaar is (zie ook kader).

Maar Holtrop weet ook dat het vinden van bloedlijnen het moeilijkst is van het fokken van het Bonte ras. “De vijver waarin gevist wordt is niet zo groot. Wij zijn ziektevrij. En wij willen in het stamboek blijven. Daarom hebben we bewust niet zomaar overal bokken uitgezet, anders hebben we binnen twee jaar zelf een probleem.”

De geiten bij familie Kots zitten sinds twee jaar in het stamboek. “Het is inderdaad zoeken om een geschikte Bonte bok te krijgen. Soms moet je er een eind voor rijden. Maar voor het behoud van het ras hebben wij dat wel over.”

Dominé werkt met niet-certificaatwaardige dieren en ziet ook dat steeds uit dezelfde vijver wordt gevist. “Zo zoek ik al een tijdje een benenverbeteraar. Maar een bok die dat kenmerk al generaties in zich heeft en die toch ook leuk punten voor AV en uier geeft, heb ik nog niet gezien. Daarnaast wil ik dat er melklijsten bij zijn.”

Vanwege de ‘kleine vijver’ past Holtrop best wat inteelt toe. “30 tot 50 procent. Nu bijvoorbeeld zetten we weer een bok in uit een tien jaar oud lijntje, met name om de bloedvoering breed te houden. Ik weet dat dat een stap terug kan zijn en misschien merk ik het in de melkproductie, en ik weet dat inteelt ook gevaren met zich meebrengt, maar als je het goed toepast, moet het kunnen. Bovendien helpt gebruikmaken van alleen de grote namen in de Bontfokkerij ons ook niet vooruit.”
Zelf hebben Johan en Pieteke een deel Poppelaarsbloed in de stal, een hele basis Koop Cazemier, er lopen dieren van Mattheeuwse en de bok Paronimus was een ware grondlegger voor verbetering in de stal.


Bonte geiten zijn altijd wakker, zeggen de liefhebbers.	De jonge aanwas van dit jaar bij Martijn van Leeuwen.

Mensen enthousiasmeren
Vinden deze rasfokkers de Bonte geit echt zeldzaam en met uitsterven bedreigd? “Ja, ze zijn zeldzaam”, zegt Ellen. “De eerste drie jaar dat we fokten, kregen we witte lammetjes. Nu zit de Bontfactor er wel in gefokt. Het is niet makkelijk om geschikte paringen te maken.”

Dominé ziet de dreiging van uitsterven niet. “Er is best vraag naar, merk ik. Meer vraag dan ik zelf verkopen wil.”
Dominé timmert was dat betreft met zijn fokcentrum ook aan de weg. “We zijn trots op onze geiten. Dan wil je ze toch laten zien? We hopen er mensen enthousiast mee te maken. En hoe meer mensen met de fokkerij bezig zijn, hoe groter onze ‘vijver’ wordt.”

Van Leeuwen ziet een kans in het actief benaderen van mensen van zo boven de vijftig. “Als we kinderen al enthousiast maken, dan zouden ze later, vanaf een jaar of vijftig als ze wat meer tijd en rust krijgen, de geitenliefde weer kunnen oppakken of daadwerkelijk opstarten.”
Van Leeuwen is op dit moment in de running om ook een erkend fokcentrum te worden. “De aanvraag ligt er, we zullen zien. Wij zijn trots op onze dieren, dus we maken anderen graag enthousiast.”

En ook Johan en Pieteke zien de bedreiging van uitsterven niet zo zwart-wit. “Het klopt dat het niet gemakkelijk is. maar er zijn heus mogelijkheden om Bonte geiten te behouden.”
Het mooiste geschenk zou zijn als alle fokkers dezelfde gezondheidsstatus hebben, vindt Holtrop. “Op dit moment beperkt dat nog weleens de aanwezigheid van Bonte geiten op een evenement, en dus de bekendheid van het ras onder potentiele houders. Maar ook direct voor het fokken zou een gelijke status uitkomst bieden.”

Bert en Ellen hebben de manier om het ras te behouden al gevonden: ze proberen de vraag naar geitenproducten te stimuleren door lekkere dingen te maken. “We maken geitenkaas, maar ook vlees van de Bonte geit verkopen we. Zo dient het dier een doel en wordt het bestaansrecht vergroot.”

De SZH en de fokcommissie Bonte geit willen gedurende het jaar 2016 middels evenementen en acties extra aandacht geven aan het Bonte geitenras.

Een zeldzaamheid
De Stichting Zeldzame Huisdierrassen erkent ruim zeventig zeldzame landbouwhuisdierrassen.
Het criterium zeldzaam is onderbouwd met de normen die internationaal gelden en zijn opgesteld door de voedsel- en landbouworganisatie FAO. Populaties met een omvang van minder dan 10.000 vrouwelijke dieren worden als kwetsbaar bestempeld. Zijn er minder dan 1.000 vrouwelijke dieren, dan is het ras bedreigd. En bij minder dan 100 vrouwelijke dieren praten we over kritisch.
Volgens de NOG telt de Bonte geit 1.038 geiten en 89 bokken in het huidige stamboek/jongveeregister.

Het blijkt lastig goede paarkeuzes te maken voor het Bonte ras.

Wilma Wolters
Geitenhouderij, februari 2016